آشنایی با یوسف فروتن

یوسف فروتن (زادهٔ ۱۲۷۰ در تهران – درگذشتهٔ ۷ دی ۱۳۵۷) نوازندهٔ تار و سه‌تار اهل ایران بود.

شاید نسل کنونی استاد یوسف فروتن را نه به خاطر شنیدن اجراها و آثار، بلکه به دلیل حسن شهرتی که این نوازنده بزرگ در زندگی خود داشت به یاد می آورند. ایشان اهل اجرا در صحنه های مختلف و نشان دادن هنر خود نبود. به همین دلیل آثار زیادی از ایشان در دسترس نیست و بیشتر بزرگی هنر و شخصیت ایشان به نقل از اطرافیان و شاگردانی که داشته سینه به سینه گردیده است.

یوسف فروتن در سال 1270 و در شهر تهران چشم به جهان گشود، او نوازنده سازهای تار، سه تار، ویولن، تنبک و پیانو بود. فروتن از شاگردان مستقیم درویش خان بود که موفق به دریافت جایزه تبرزین طلایی از درویش خان گردید.

این هنرمند بزرگ اهل اجرا در صحنه های مختلف و نشان دادن مهارت های خود نبود و به همین دلیل بسیاری از آثار ایشان هرگز ضبط و شنیده نشد. تنها مبعی که به ما در شناخت این شخصیت کمک می‌کند نقل قول ها و خاطراتی از شاگردان و اطرافیان است که سینه به سینه بین هنرمندان گردیده است.

یوسف فروتن غیر از چند برنامه، که با حضور و مشارکت هنرمندان سرشناس موسیقی به منظور امور خیریه و کمک به آوارگان و سیل‌زدگان اجرا شد، به صورت عمومی ساز ننواخت و بر روی صحنه حاضر نشد. او پس از سال‌ها در سال ۱۳۴۶ در حافظیهٔ شیراز، به جهت شناساندن موسیقی اصیل ایرانی، قطعاتی را با سه‌تار در دستگاه ماهور اجرا کرد. وی یکی از اعضای مرکز حفظ و اشاعه موسیقی ایرانی در رادیو و تلویزیون بود. او همچنین از اعضای ارکستر انجمن اخوت بود. وی سال‌ها در وزارت گمرکات و وزارت دارایی خدمت کرد و مقام‌هایی عالی در این وزارتخانه‌ها داشت.

یک دوره ردیف موسیقی ایرانی، با نوازندگی سه‌تار یوسف فروتن، در دوران پس از ۷۰ سالگی وی، توسط سازمان رادیو تلویزیون ملی ایران ضبط شده‌است.او شیوهٔ خاصی در نواختن داشت و مضرابهای قوی، پیچیده و روان از ویژگی‌های سبک وی بود.

آثار بداهه‌نوازی او از لحاظِ متر، ریتم، ضرب و تسلط بر فرم‌های موسیقی ایرانی، نظیرِ پیش‌درآمد، چهارمضراب، ضربی و رنگ، حائز اهمیت است. همچنین آثار ضربی وی به عنوان بخشی از رپرتوار موسیقی ضربی ایران شناخته شده و تدریس می‌شوند.

از شاگردان او می‌توان حسین علیزاده، داریوش طلایی، پرویز مشکاتیان و داوود گنجه‌ای را نام برد.

نقل است که در نوازندگی از مهارت و سبک خاصی برخوردار بوده آنگونه که مضراب های وی همزمان با قدرتی که داشته بسیار روان و گویا نواخته می شده و از پیچیدگی توام با ظرافت برخوردار بوده است. از معدود فعالیت های اجرایی ایشان حضور به عنوان نوازنده در مراسم خیریه ای بود که با حضور جمعی از هنرمندان سرشناس موسیقی برگزار شد که عواید آن به سیل زدگان و آوارگان اختصاص یافت. بیشتر پست و مقام های ایشان در زمینه شغل های دولتی بوده. ایشان به درجات بالایی در وزارت گمرکات وقت و همینطور وزارت دارایی رسید. از جمله پست های هنری ایشان می توان به عضویت در مرکز حفظ و اشاعه موسیقی ایرانی که زیر مجموعه ای از سازمان رادیو تلویزیون ایران محسوب می شد، و همچنین عضویت در ارکستر انجمن اخوت اشاره نمود. اوایل دهه چهل با توجه به اینکه سن ایشان از هفتاد عبور کرده بود، رادیو تلویزیون ملی تصمیم به ثبت اثری گرانبها از ایشان گرفت که شامل یک دوره ردیف موسیقی ایرانی بود. ایشان در طول حیات هنری خود شاگردان زیادی را پرورش داد که از شاخص ترین آنها میتوان اساتید بزرگی همچون حسین علیزاده، داریوش طلایی، پرویز مشکاتیان، داوود گنجه ای و… را بر شمرد. استاد یوسف فروتن سر انجام در تاریخ ۷ دیماه ۱۳۵۷ در سن ۸۷ سالگی به دلیل کهولت سن دیده از جهان فرو بست. یادش گرامی.